آخرین ویرایش در فوریه 22, 2026 توسط امیرمهدی صارمی
نسبت کفایت سرمایه به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای سلامت نظام بانکی، امروز به چالشی اساسی برای اقتصاد ایران تبدیل شده است. کارشناسان هشدار میدهند که پایین بودن این شاخص در بسیاری از بانکهای کشور، نه فقط یک مسئله فنی و حسابداری، بلکه عاملی تأثیرگذار بر رشد نقدینگی، تورم و کاهش قدرت خرید مردم است.
کفایت سرمایه چیست و چرا به خط قرمز نظام بانکی تبدیل شده است؟
کفایت سرمایه در تعریف ساده، نشاندهنده توانایی یک بانک برای پوشش زیانهای احتمالی از محل سرمایه سهامداران است. این نسبت از تقسیم سرمایه نظارتی بانک بر داراییهای ریسکوزنشده به دست میآید و مطابق استانداردهای بینالمللی (بازل ۳)، حداقل ۸ درصد تعیین شده است.
در نظامهای بانکی سالم، کفایت سرمایه نقش ضربهگیر را ایفا میکند تا در صورت بروز بحران، زیانها ابتدا متوجه سهامداران شود، نه سپردهگذاران و نه کل اقتصاد. اما بررسی صورتهای مالی بانکهای ایران نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از آنها با نسبت کفایت سرمایه پایینتر از حد مجاز و حتی منفی فعالیت میکنند.
سجاد برخورداری، پژوهشگر پولی و بانکی، در این باره میگوید: «بانکی که کفایت سرمایه ندارد، عملاً بدون سپر ایمنی فعالیت میکند. چنین بانکی اگر دچار زیان شود، نه از جیب سهامدار، بلکه از جیب مردم و بانک مرکزی جبران میکند.» وی تأکید میکند: «بانک کمسرمایه شبیه ساختمانی است که ستونهایش ضعیف شده؛ شاید مدتی سر پا بماند، اما با اولین لرزش فرو میریزد.»
چگونه کفایت سرمایه پایین به تورم دامن میزند؟
پایین بودن کفایت سرمایه پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم کلاناقتصادی دارد. نخستین اثر آن، افزایش ریسک خلق پول بیضابطه است. بانک کمسرمایه برای جبران زیانها و حفظ ظاهر ترازنامه، ناچار به رشد سریع داراییها، اعطای تسهیلات پرریسک یا بنگاهداری گسترده میشود. این رفتارها در نهایت به افزایش نقدینگی بدون پشتوانه تولیدی منجر میشود.
تجربه اقتصاد ایران در سالهای گذشته نشان داده که هرگاه رشد نقدینگی از کانال بانکهای ناتراز تشدید شده، تورم نیز با یک وقفه زمانی افزایش یافته است. بانکهایی با کفایت سرمایه پایین معمولاً وابستگی بیشتری به منابع بانک مرکزی دارند؛ چه از مسیر اضافهبرداشت مستقیم و چه از مسیر بازار بینبانکی. این وابستگی، فشار مضاعفی بر پایه پولی وارد میکند و عملاً سیاست پولی را از مسیر هدفگذاری تورم منحرف میسازد.
ریشههای افت کفایت سرمایه در بانکهای ایران
افت کفایت سرمایه در بانکهای ایران پدیدهای مقطعی نیست، بلکه حاصل انباشت تصمیمهای پرهزینه، فشارهای بیرونی و ضعفهای نظارتی در یک بازه زمانی طولانی است. مهمترین عوامل این فرسایش عبارتند از:
- تسهیلات تکلیفی و رشد مطالبات غیرجاری: بانکها طی سالهای گذشته ناچار به پرداخت وامهایی شدهاند که بازگشت آنها یا با تأخیرهای طولانی همراه بوده یا اساساً محقق نشده است. این تسهیلات بدون ارزیابی دقیق ریسک اعطا شده و بهتدریج از سرمایه بانکها کاسته است.
- انباشت داراییهای کمبازده و غیرمولد: ورود گسترده بانکها به بنگاهداری، خرید و نگهداری املاک و فعالیتهای خارج از کارکرد اصلی بانک، منابع را قفل کرده و ریسک ترازنامه را افزایش داده است.
- عدم افزایش سرمایه واقعی متناسب با رشد ترازنامه: در حالی که حجم داراییها و تعهدات بانکها بهطور قابلتوجهی افزایش یافته، سرمایه واقعی آنها رشد متناسبی نداشته است.
تورم مزمن و نوسانات اقتصادی نیز به تشدید این وضعیت دامن زده است. تورم ارزش اسمی داراییها را بالا برده، اما کیفیت داراییها و قدرت بازپرداخت تسهیلات را تضعیف کرده است.
وظیفه بانک مرکزی در قبال بانکهای کمکفایت
در شرایطی که ضعف کفایت سرمایه به یکی از چالشهای مزمن نظام بانکی تبدیل شده، نقش بانک مرکزی تعیینکننده است. تجربههای داخلی و بینالمللی نشان میدهد مدارا با بانکهای کمسرمایه، نهتنها مشکل را حل نمیکند، بلکه هزینه اصلاح را در آینده چند برابر میکند.
کارشناسان معتقدند بانک مرکزی باید اقدامات زیر را در اولویت قرار دهد:
- محدود کردن رشد ترازنامه بانکهای کمکفایت: بانکی که سرمایه کافی برای پوشش ریسکهای خود ندارد، نباید اجازه گسترش فعالیت داشته باشد.
- الزام سهامداران به افزایش سرمایه واقعی: ادامه فعالیت بانک باید به شرط پوشش زیانهای انباشته از محل سرمایه سهامداران گره بخورد.
- ادغام یا ساماندهی بانکهای ضعیف: در مواردی که سهامداران توان افزایش سرمایه ندارند، ادغام با برنامهریزی دقیق میتواند هزینه کمتری نسبت به فروپاشی ناگهانی داشته باشد.
شفافسازی کامل صورتهای مالی و تشدید نظارت مؤثر نیز یک ضرورت انکارناپذیر است. بدون شفافیت، تشخیص بانکهای قابل اصلاح از بانکهای مسئلهدار ممکن نیست و اعتماد عمومی ترمیم نخواهد شد.
جمعبندی؛ انتخاب میان اصلاحات سخت یا هزینههای سنگینتر
پایین بودن کفایت سرمایه فقط یک مسئله فنی یا حسابداری نیست، بلکه پیامدهای مستقیم اقتصادی و اجتماعی دارد. بانک کمسرمایه برای ادامه حیات، ناچار به رفتارهایی میشود که مستقیماً به رشد نقدینگی و تورم منجر میشود.
بانک مرکزی در نقطهای حساس قرار دارد؛ انتخاب میان اصلاحات سخت اما ضروری و تداوم وضعیت موجود با هزینههای سنگینتر در آینده، سرنوشت ثبات پولی و اقتصادی کشور را رقم خواهد زد. هرچه این تصمیمها به تعویق بیفتد، هزینه نهایی آن با تورم، بیثباتی و فشار بیشتر بر معیشت مردم پرداخت خواهد شد.
# بیوگرافی امیرمهدی صارمی
**امیرمهدی صارمی**
سردبیر ارشد و تحلیلگر ارشد سیاسی
مجله خبری حقیقت
—
### **خلاصه حرفهای**
امیرمهدی صارمی روزنامهنگار حرفهای، تحلیلگر سیاسی و مدیر رسانهای با بیش از ۱۸ سال سابقه مستمر در حوزه روزنامهنگاری تحقیقی و تحلیل سیاسی است. تخصص اصلی او در تحلیل تحولات منطقهای خاورمیانه، دیپلماسی ایران و روابط بینالملل میباشد.
### **تحصیلات**
– کارشناسی ارشد روابط بینالملل از دانشگاه تهران
– کارشناسی علوم سیاسی از دانشگاه شهید بهشتی
– دیپلم روزنامهنگاری تحقیقی از مدرسه روزنامهنگاری توماس رید
### **گواهینامههای تخصصی**
– گواهی روزنامهنگاری امنیتی و دفاعی از مؤسسه مطالعات راهبردی
– گواهی تحلیل سیاسی پیشرفته از آکادمی مطالعات خاورمیانه
– گواهی اخلاق حرفهای روزنامهنگاری از انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران
### **سمتهای فعلی**
– سردبیر ارشد مجله خبری حقیقت (از ۱۳۹۷ تاکنون)
– تحلیلگر ارشد سیاسی شبکه تحلیلگران خاورمیانه
– عضو هیئت تحریریه فصلنامه مطالعات راهبردی
– مشاور رسانهای مؤسسه فرهنگی-مطالعاتی راهبرد
### **سوابق اجرایی و حرفهای**
– دبیر سیاسی روزنامه اعتماد ملی (۱۳۹۰-۱۳۹۷)
– خبرنگار ویژه تحولات منطقهای در خبرگزاری مهر (۱۳۸۵-۱۳۹۰)
– تحلیلگر مهمان در مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه (۱۳۹۲-۱۳۹۸)
– مدرس مدعو دورههای روزنامهنگاری سیاسی در دانشگاه علامه طباطبایی
### **تألیفات و آثار منتشر شده**
۱. **”ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه: تحولات و چالشها”** – انتشارات اطلاعات
۲. **”روزنامهنگاری تحقیقی در حوزه امنیت ملی”** – انتشارات سروش
۳. **”تحلیل گفتمان سیاست خارجی ایران”** – انتشارات وزارت خارجه
۴. ویراستار مجموعه **”اسناد تحلیلی بحرانهای منطقهای”**
### **گزارشهای تحقیقی شاخص**
– گزارش تحقیقی “شبکههای مالی تروریسم در خاورمیانه” (۱۳۹۸)
– گزارش ویژه “تحولات قدرت در عراق پس از داعش” (۱۳۹۹)
– پژوهش میدانی “روابط قومی-مذهبی در سوریه” (۱۴۰۰)
– تحلیل جامع “توافقهای امنیتی منطقهای و تأثیر آن بر ایران” (۱۴۰۱)
### **جوایز و افتخارات**
– روزنامهنگار برگزیده سال در حوزه تحلیل سیاسی (۱۴۰۰ و ۱۴۰۲)
– دریافت جایزه ملی روزنامهنگاری تحقیقی برای گزارش “فساد فرامرزی” (۱۳۹۹)
– تحلیلگر برتر رسانههای مکتوب از نگاه انجمن علوم سیاسی ایران (۱۳۹۸)
– دریافت تقدیرنامه از مجلس شورای اسلامی برای پوشش تحلیلی انتخابات (۱۴۰۰)
### **عضویت در نهادهای تخصصی**
– عضو پیوسته انجمن علوم سیاسی ایران
– عضو هیئت مدیره انجمن روزنامهنگاران سیاسی ایران
– عضو شورای سیاستگذاری کنفرانس سالانه تحولات خاورمیانه
– ناظر بینالمللی انتخابات در سه کشور منطقه
### **تخصصهای کلیدی**
– تحلیل تحولات سیاسی و امنیتی خاورمیانه
– روزنامهنگاری تحقیقی و افشاگری
– مدیریت بحرانهای رسانهای
– پژوهش میدانی در مناطق بحرانی
– تفسیر و تحلیل اسناد دیپلماتیک
– آموزش روزنامهنگاری سیاسی
### **سخنرانیها و میزگردهای تخصصی**
– سخنران اصلی در بیش از ۵۰ کنفرانس ملی و بینالمللی
– میزگردهای تحلیلی در شبکههای خبری ملی و بینالمللی
– ارائه کننده کارگاههای تخصصی روزنامهنگاری امنیتی
– مشاور رسانهای در مذاکرات بینالمللی
### **روششناسی کاری**
صارمی در کار خود بر این اصول پایبند است:
۱. **اعتبارسنجی چندمنبعی**: استفاده از حداقل سه منبع مستقل برای هر خبر
۲. **شفافیت منابع**: افشای محدودیتهای دسترسی به اطلاعات
۳. **تفکیک تحلیل از خبر**: تمایز واضح بین گزارش واقعیت و تحلیل نظر
۴. **اصلاحپذیری**: بهروزرسانی تحلیلها براساس اطلاعات جدید
### **دستاوردهای مجله خبری حقیقت**
– افزایش ۳۰۰ درصدی مخاطبان طی ۵ سال گذشته
– کسب رتبه اول اعتماد مخاطب در نظرسنجیهای مستقل
– راهاندازی دپارتمان تحقیقات رسانهای
– ایجاد شبکهای از خبرنگاران و تحلیلگران در ۱۵ کشور منطقه
– تولید بیش از ۱۰۰۰ گزارش تحقیقی و تحلیلی
### **اخلاق حرفهای**
– پایبندی به منشور اخلاقی روزنامهنگاری
– حفظ استقلال رسانهای و عدم وابستگی سیاسی
– رعایت حریم خصوصی افراد
– پرهیز از حسگرایی و بزرگنمایی
– مسئولیتپذیری در قبال صحت اطلاعات
### **ارزیابی تخصصی **
– **تجربه**: ۱۸ سال فعالیت مستمر در رسانههای معتبر
– **تخصص**: تحصیلات آکادمیک در علوم سیاسی و روابط بینالملل
– **اعتبار**: جوایز معتبر ملی، تألیفات علمی، عضویت در نهادهای تخصصی
– **اعتماد**: سابقه شفاف، پایبندی به اخلاق حرفهای، پاسخگویی عمومی
### **تعهدات حرفهای**
– انتشار اصلاحیه در صورت بروز خطا
– پاسخگویی به انتقادات سازنده
– آموزش و mentoring روزنامهنگاران جوان
– مشارکت در ارتقای استانداردهای حرفهایی
**آخرین بهروزرسانی**: دی 1404
**منبع**: آرشیو رسمی مجله خبری حقیقت
**تأییدیه**: انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران
**کد اخلاقی**: JRN-ETH-2023-۱۲
*کلیه تحلیلهای ارائه شده مبتنی بر اسناد و اطلاعات تأییدشده از منابع معتبر است.*
